Perubahan iklim, pencemaran alam sekitar dan kemusnahan biodiversiti bukan lagi isu yang jauh daripada kehidupan kita. Fenomena cuaca yang semakin ekstrem, peningkatan suhu dunia dan pencemaran plastik menjadi bukti bahawa kelestarian alam sekitar perlu diberi perhatian serius oleh semua pihak. Justeru, saya percaya bahawa pendidikan merupakan medium paling berkesan untuk membentuk generasi yang menghargai alam sekitar dan mengamalkan gaya hidup lestari sejak usia muda.

Selaras dengan Teras Strategik 6, iaitu Membudayakan Kemampanan dalam Ekosistem Pendidikan, sekolah memainkan peranan penting dalam membentuk murid yang bukan sahaja cemerlang dari segi akademik, malah bertanggungjawab terhadap alam sekitar. Aspirasi ini juga seiring dengan Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia (PPPM) 2013–2025 yang menekankan pembangunan murid secara holistik melalui penerapan nilai, etika dan tanggungjawab sebagai warganegara. Selain itu, usaha ini turut menyokong Matlamat Pembangunan Mampan (Sustainable Development Goals, SDG), khususnya SDG 4 (Pendidikan Berkualiti) dan SDG 13 (Tindakan terhadap Perubahan Iklim), yang menggalakkan pendidikan sebagai pemangkin kepada pembangunan mampan.

Bagi merealisasikan hasrat tersebut, pembelajaran yang berasaskan pengalaman perlu menjadi budaya di sekolah. Aktiviti seperti kitar semula, pengasingan sisa, gotong-royong, penanaman pokok, plogging dan projek inovasi hijau memberi peluang kepada murid untuk belajar melalui pengalaman sebenar. Apabila murid terlibat secara aktif, mereka bukan sahaja memahami konsep yang dipelajari, malah dapat menghayati kepentingan menjaga alam sekitar dalam kehidupan seharian.

Saya sendiri pernah melihat perubahan positif dalam diri murid melalui aktiviti kitar semula yang dijalankan di sekolah. Pada peringkat awal, sebahagian murid menganggap pengasingan sisa hanyalah tugasan biasa. Namun, setelah mereka diberi peluang mengurus sendiri bahan-bahan kitar semula dan melihat jumlah sisa yang berjaya dikurangkan, mereka mula menunjukkan sikap yang lebih bertanggungjawab. Ada murid yang secara sukarela mengutip botol plastik di kawasan sekolah, manakala sebahagian lagi mula mengamalkan pengasingan sisa di rumah bersama keluarga. Walaupun perubahan ini kelihatan kecil, ia membuktikan bahawa pengalaman sebenar mampu membentuk nilai yang berkekalan.

Pengalaman yang paling memberi kesan kepada saya ialah apabila berpeluang membawa murid menyertai lawatan sambil belajar ke Planetarium Negara. Lawatan tersebut membuka dimensi baharu kepada murid tentang kepentingan memelihara bumi. Melalui tayangan visual 3D berkaitan perubahan iklim, murid dapat melihat sendiri gambaran bumi yang semakin panas, pencairan ais di kutub, kenaikan paras laut dan kesannya terhadap kehidupan manusia serta hidupan lain.

Apa yang paling menyentuh hati saya ialah reaksi murid selepas tayangan tersebut. Suasana dewan yang pada awalnya riuh menjadi sunyi apabila mereka menyaksikan kesan kemusnahan alam yang dipaparkan. Dalam sesi perbincangan selepas tayangan, beberapa orang murid bertanya sama ada keadaan tersebut benar-benar boleh berlaku sekiranya manusia terus mencemarkan alam sekitar. Ada juga yang menyatakan hasrat untuk mengurangkan penggunaan plastik sekali guna dan lebih rajin mengitar semula selepas pulang ke rumah. Sebagai guru, saya melihat sendiri bagaimana pengalaman autentik mampu menyentuh emosi murid dan menjadikan pembelajaran lebih bermakna berbanding hanya membaca fakta dalam buku teks.

Pengalaman ini mengukuhkan keyakinan saya bahawa pendidikan alam sekitar tidak seharusnya terhad di dalam bilik darjah. Kerjasama dengan agensi kerajaan, institusi pendidikan, badan bukan kerajaan (NGO) dan komuniti setempat mampu memperkayakan pengalaman pembelajaran murid melalui aktiviti luar yang lebih autentik. Apabila murid dapat melihat sendiri realiti yang berlaku, mereka akan lebih mudah menghubungkan ilmu dengan kehidupan sebenar serta terdorong untuk menjadi agen perubahan dalam masyarakat.

Sudah tentu usaha membudayakan kemampanan bukanlah sesuatu yang boleh dicapai dalam tempoh yang singkat. Ia memerlukan komitmen berterusan daripada guru, ibu bapa, pihak sekolah dan masyarakat. Pembentukan sikap memerlukan contoh teladan, amalan yang konsisten serta peluang kepada murid untuk mengaplikasikan ilmu yang dipelajari dalam kehidupan harian.

Kesimpulannya, pendidikan merupakan kunci utama dalam melahirkan generasi yang menghargai alam sekitar. Melalui penerapan nilai kemampanan, pembelajaran berasaskan pengalaman serta sokongan semua pihak, kita mampu membentuk murid yang bukan sahaja berilmu, malah mempunyai rasa tanggungjawab terhadap bumi yang diwarisi. Sebagai pendidik, saya percaya bahawa setiap pengalaman pembelajaran yang bermakna mampu menyemai kesedaran yang berkekalan. Mudah-mudahan usaha kecil yang dilakukan di sekolah hari ini akan melahirkan generasi masa hadapan yang lebih prihatin, berdaya saing dan komited dalam memastikan bumi terus kekal lestari untuk dinikmati oleh generasi akan datang.

Ditulis oleh Kamini a/p Ganasan